Dövize çevrilebilen mevduat nedir? Türkiye’de ilk ne zaman uygulandı, sonuçları ne oldu?

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıkladığı TL mevduata Kur Farkı modeli hakkındaki aramalar arttı. Peki, dövize çevrilebilir mevduat nedir (DÇM) nasıl uygulanır? Türkiye’de dövize çevrilebilir mevduat uygulaması kaç yılında başlatılmıştır?

1) Dövize Çevrilebilir Mevduat nedir?

Tasarrufu vadeli Türk Lirası’nda olan bir birey vadesinin sonunda banka ile anlaştığı faizi alıyor. Örneğin bu faizin yüzde 18 olduğunu varsayalım. Ama birey parasını vadeli hesap açtırdığı gün dolara yatırsaydı vadenin bittiği tarihte getirisi yüzde 50 olacaktı. İşte aradaki bu yüzde 32’lik farkı devlet vatandaşa ödeyecek.

2) Sistemden kimler faydalanabiliyor?

Sistemden banka hesabında vadeli mevduat tasarrufu olan gerçek kişiler faydalanabilecek. Bu mevduat tanıdık olmayan para cinsinden de olabilir.

3) DÇM hangi bankalarda olacak?

Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Alpaslan Çakar’ın verdiği bilgilere göre; halk bankaları sisteme dahil, özel bankalar da ürünleri yavaşça devreye alacak. Çakar, “Bir fazla özel banka genel müdürü arkadaşımla konuştum onlar da girecek” değerlendirmesinde bulundu.

4) Vadeli sonundaki faiz ile döviz arasındaki fark nasıl karşılanacak?

Bu konuda hükümet tarafından daha ayrıntılı bir yorumlama beklenirken farkı Hazine’nin karşılayacağı açıklandı. Yani aidat ve bütçe gelirlerinden kur zararı eden vatandaşın zararı tazmin edilecek.

5) Nasıl bir kur farkından söz ediliyor?

Dolar/TL dün 18.4 ile tarihi zirvesini görmüştü. Dün akşam saatlerinde kur 12.0 seviyesine değin geriledikten sonra bu sabahleyin 13.5 civarında operasyon görüyor. TL’nin dün en yüksek seviyeden en az seviyeye tarafından değer kazancı %50’yi buldu. Kurda bu sabahki birincil işlemler olan 13.5 seviyesine tarafından TL’nin kazancı ise takriben %36 seviyesinde. (08:30 itibarıyla)

Yılbaşından beri bakıldığında ise TL’nin dolar aleyhinde %56’yı aşan kaybı ise dün geceki hareketle birlikte %45’e geriledi. Dolar/TL’de yılbaşından beri yaşanan %144 yükseliş dünkü hareketle %82 civarı yükselişe geriledi.

6) Dövize Çevrilebilir Mevduat ile ne amaçlanıyor?

Dövize Çevrilebilir Mevduat ile ayrıca mevcut zarar eden vatandaşın zararının tazmin edilmesi hem de dövize oluşabilecek yeni kaymaların engellenmesi hedefleniyor. Şu lahza Türkiye’de reel kişilerin mevduatlarının yüzde 64’ü döviz yüzde 36’sı TL’de. Milli para yerine oluşan bu dengesiz durumun giderilmesi de hedefleniyor. Keza dövize olan talebin de azalacağı düşünülerek kurlardaki aşırı hareketin dengelenmesi umuluyor.

7) Türkiye’de yurttaş parasını ne kadar vadede bozduruyor?

Türkiye Bankalar Birliği Başkanı Çakar’ın verdiği bilgilere tarafından Türkiye’de sıradan Türk Lirası vade bozdurma vakti 55 gün.

8) Türkiye’de vadeli hesaplarda kaç para var?

Bankacılık Yoklama ve Düzenleme Kurumu’nun verilerine tarafından Türkiye’de hakiki şahısların vadeli hesaplarında 866 milyar TL bulunuyor. Vadeli hesaplarda yer alan dövizin TL karşılığı ise 1.2 trilyon TL. Vadeli hesaplarda döviz ve TL olarak 2.1 trilyon TL vadeli hesaplarda bulunuyor. Devlet bu hesaplardaki paraların muhtemel kur zararlarını tazmin edecek.

9) Türkiye’de dövize çevrilebilir mevduat uygulaması kaç yılında başlatılmıştır?

Dışarıdan döviz girişini cesaretlendirmek nedeniyle Dövize Çevrilebilir Mevduat (DÇM) hesapları başta 1967 yılında açılmıştı.

O tarihlerde yurtdışındaki işçiler ve ihracatçılar ilk hesapları açar ve toplamı 3,5 milyar doları bulan döviz Türkiye’ye kazanç. DÇM’lerin para arzı artışına ve enflasyonun hızlanmasına neden olmaya başladıkları değerlendirilir ve kullanımına sınırlandırmalar getirilir. Ama 1977 yılının birincil aylarından sonra yeni hesap açılması çok yavaşlamaya başlayınca TCMB ve bankalar, eski DÇM’lerin vadesi gelenlerinin paralarını geri ödemede zorlanmaya başlarlar. Sonunda sistem 1978 yılında bitirilir. Bu borçlar, 1981 yılından sonra devlet göre üstlenilir.

10) Eski dilekçe işe yaradı mı?

Gelecek Partisi Genel Başkan Yardımcısı ve eski bankacı Kerim Rota ise 70’lerdeki sistemi hatırlatarak, Hazine’nin o dönem için büyük bir zararla bu işlemleri sonlandırdığını belirtiyor. Bir açıdan tüm sistemin aslında dolarize olduğunu ve TL kredilerde faiz oranı belirlemenin de zorlaşacağını, hem bankaların faiz oranlarında ciddi artışla yapabileceğine de uyarı çekiyor.

Dövize çevrilebilen mevduat nedir? Türkiye'de ilk ne zaman uygulandı, sonuçları ne oldu?

Yorum yapın